Anne Baba İçin Dua: Rabbirhamhumâ, Okunuşu, Anlamı ve Kaynakları

Anne baba için okunacak en bilinen dua, Kur'an-ı Kerim'de bizzat öğretilen "Rabbirhamhumâ kemâ rabbeyânî sağîrâ" duasıdır (İsrâ, 17/24). Bunun yanında Hz. İbrâhîm'in ve Hz. Nûh'un anne babaları için yaptığı bağışlanma duaları da hem namazda hem namaz dışında sıkça okunur. Bu yazıda bu duaların Arapçasını, okunuşunu ve anlamını, vefat etmiş anne baba için yapılabilecek hayırları ve anne babaya iyiliğin ayet ve hadislerdeki yerini bulacaksınız.

Kur'an'da Anne Baba İçin Dualar

1. "Rabbirhamhumâ" duası (İsrâ, 17/24)

İsrâ suresinin 23 ve 24. ayetlerinde Allah'a kulluğun hemen ardından anne babaya iyilik emredilir. Onlara "öf" bile denmemesi, kendilerine tatlı ve saygılı söz söylenmesi istenir. Ardından şu dua öğretilir:

Arapçası: وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا

Okunuşu: Ve kul rabbirhamhumâ kemâ rabbeyânî sağîrâ.

Anlamı: "Ve de ki: Rabbim! Onlar beni küçükken nasıl yetiştirdilerse sen de onlara öyle merhamet et."

Ayette dua, "merhamet kanadını alçaltmak" ifadesiyle birlikte geçer. Yani duanın yanında anne babaya karşı alçakgönüllü ve şefkatli bir tavır da istenir. Dua ile davranış birbirini tamamlar.

2. Hz. İbrâhîm'in duası (İbrâhîm, 14/41)

Arapçası: رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ

Okunuşu: Rabbenağfir lî ve li-vâlideyye ve li'l-mü'minîne yevme yekûmü'l-hisâb.

Anlamı: "Rabbimiz! Hesabın görüleceği gün beni, anne babamı ve müminleri bağışla."

Bu ayet, namazın son oturuşunda okunan "Rabbenâ" dualarının ikincisidir. Böylece her namazda anne baba için de dua edilmiş olur. Namazda okunan dualar için Rabbenâ duaları yazımıza bakabilirsiniz.

3. Hz. Nûh'un duası (Nûh, 71/28)

Arapçası: رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ

Okunuşu: Rabbiğfir lî ve li-vâlideyye ve li-men dehale beytiye mü'minen ve li'l-mü'minîne ve'l-mü'minât.

Anlamı: "Rabbim! Beni, anne babamı, evime mümin olarak girenleri, mümin erkekleri ve mümin kadınları bağışla."

Ayetin devamında Hz. Nûh'un, uzun yıllar uyarmasına rağmen inkârda direnen kavmiyle ilgili sözleri yer alır. Gündelik duada yukarıdaki kısmın okunması yaygındır. Ayetin tamamını Diyanet Kur'an-ı Kerim portalından okuyabilirsiniz.

4. Şükür ve salih amel duası (Ahkâf, 46/15)

Ahkâf suresinin 15. ayeti, annenin çocuğunu zorlukla taşıyıp zorlukla doğurduğunu hatırlatır. Kırk yaşına ulaşan mümin, kendisine ve anne babasına verilen nimetlere şükretmeyi ve Allah'ın razı olacağı işler yapmayı ister. Benzer bir ifade Hz. Süleyman'ın duasında da geçer (Neml, 27/19). Ayetin tam metni uzun olduğu için okunuşunu Diyanet portalından takip etmeniz önerilir.

Anne Babaya İyilik: Ayet ve Hadisler

Kur'an'da anne babaya iyilik pek çok yerde Allah'a kullukla yan yana anılır (Bakara, 2/83; Nisâ, 4/36; En'âm, 6/151; İsrâ, 17/23). Lokmân suresinde annenin çocuğunu "zayıflık üstüne zayıflıkla" taşıdığı hatırlatılır ve "Bana ve anne babana şükret" buyrulur (Lokmân, 31/14).

Hadislerde de bu konu sıkça işlenir:

• Abdullah b. Mes'ûd, Hz. Peygamber'e Allah'a en sevimli amelin hangisi olduğunu sorar. Cevap, vaktinde kılınan namaz, ardından anne babaya iyilik olur (Buhârî, Mevâkît; Müslim, Îmân).
• Bir sahâbî, iyi davranılmaya en layık kişinin kim olduğunu sorar. Hz. Peygamber üç kez "Annen" der, dördüncüsünde "Sonra baban" buyurur (Buhârî, Edeb; Müslim, Birr).
• Anne babaya karşı gelmek (ukûk), büyük günahlar arasında sayılmıştır (Buhârî, Edeb).
• Anne babasının ikisine ya da birine yaşlılıklarında yetişip de onlara iyilik ederek cenneti kazanamayan kişi için "Burnu yere sürtülsün" buyrulmuştur (Müslim, Birr).

Anne baba Müslüman olmasa bile dünyada onlarla iyi geçinmek emredilir. Allah'a ortak koşmaya zorlamaları hâlinde onlara itaat edilmez, ancak "dünyada onlarla iyi geçin" buyrulur (Lokmân, 31/15).

Vefat Etmiş Anne Baba İçin Dua ve Hayır

Anne babanın vefatı, onlara iyiliğin bittiği anlamına gelmez. Hz. Peygamber, insan ölünce amelinin kesildiğini, ancak sadaka-i câriye, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat yoluyla sevabının devam ettiğini bildirmiştir (Müslim, Vasiyye).

Ebû Üseyd es-Sâidî'den gelen bir rivayette, bir adam anne babası öldükten sonra onlara nasıl iyilik edebileceğini sorar. Hz. Peygamber şunları sayar: Onlar için dua ve istiğfar etmek, vasiyetlerini yerine getirmek, onlar vesilesiyle kurulan akrabalık ilişkilerini sürdürmek ve dostlarına ikram etmek (Ebû Dâvûd, Edeb; İbn Mâce, Edeb). Bazı hadis âlimleri bu rivayetin senedini zayıf bulmuştur; ancak içerdiği tavsiyeler başka sahih rivayetlerle de desteklenir.

Bu tavsiyeleri destekleyen sahih rivayetler şunlardır:

• Sadaka: Annesi aniden vefat eden bir kişi, onun adına sadaka verirse anneye sevabının ulaşıp ulaşmayacağını sorar; Hz. Peygamber "Evet" der (Buhârî, Cenâiz; Müslim, Zekât).
• Babanın dostlarına iyilik: Hz. Peygamber, iyiliğin en güzelinin kişinin babasının sevdiklerini gözetmesi olduğunu bildirmiştir (Müslim, Birr).
• Borç ve adakları ödemek: Annesinin hac adağı olup vefat ettiğini söyleyen kadına, onun adına haccetmesi tavsiye edilmiştir (Buhârî, Cezâu's-sayd).

Kabir ziyaretinde okunan dualar için kabir ziyareti duası yazımıza bakabilirsiniz.

Kendi dilinizle bir dua örneği

"Allah'ım! Annemi ve babamı bağışla. Onlar beni küçükken nasıl şefkatle büyüttülerse sen de onlara öyle merhamet et. Hayatta olanlara sağlık ve huzur ver, bana onlara hakkıyla iyilik etmeyi nasip et. Vefat edenlerin kabrini nurla doldur, onları rahmetinle kucakla. Âmin."

Bu metin bir hadiste geçen dua değil, örnek bir niyazdır. Dua her dilde yapılabilir; önemli olan samimiyettir. Daha fazlası için dua adabı yazımıza göz atabilirsiniz.

Hayattaki Anne Babaya İyiliğin Pratik Yolları

• Onlarla saygılı ve yumuşak bir dille konuşmak, seslerini yükseltmemek.
• Yaşlılık ve hastalık dönemlerinde bakım ve ihtiyaçlarıyla ilgilenmek.
• Sık sık aramak, ziyaret etmek, fikirlerini almak.
• Kırgınlık varsa helalleşmek ve gönüllerini almak.
• Namazlardan sonra onlar için dua etmeyi alışkanlık hâline getirmek.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: İsrâ 17/23–24, İbrâhîm 14/41, Nûh 71/28, Ahkâf 46/15, Lokmân 31/14–15, Neml 27/19, Tevbe 9/113
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir
• Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Mevâkît; Edeb; Cenâiz; Cezâu's-sayd
• Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Îmân; Birr; Vasiyye; Zekât
• Ebû Dâvûd, es-Sünen, Edeb; İbn Mâce, es-Sünen, Edeb
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu kararları ve soru-cevapları
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Birrü'l-vâlideyn" maddesi